Portal wiedzy o ryzyku
  • PL
  • EN
Ryzyka, o największym wpływie na przedsiębiorstwo
Wahania kursów walutowych
Problemy z płynnością
Opóźnienia płatności kontrahentów
Spadek popytu

Kryzys finansowy 2008 Przyczyny, skutki

Kryzys finansowy 2008

Przyczyny - przejawy-  skutki

Symptomy:

- wzrost wartości zagrożonych kredytów szczególnie subprime mortgages,

- wycena intrumentów finansowych (np. akcji) znacznie przekraczająca ich godziwą wartość,

- wzrost spreadu między trzymiesięczną stawką LIBOR dla USD a stopą rentowności amerykańskich bonów skarbowych

- zawyżone wyceny aktywów (niejednokrotnie zamierzone jako skutek kreatywnej ksiegowości).

Przyczyny kryzysu finansowego 2008 roku identyfikuje się, odwołując się do następujących kategorii:

- informacyjnej - asymetria informacji czyli nierówny dostęp do informacji, z jednej strony zarządzających instytucjami finansowymi, a z drugiej strony inwestorów, akcjonariuszy, deponentów, kredytobiorców. W efekcie obniżała się efektywność informacyjna rynków finansowych. Narastało zjawisko nieprzejrzystości umów kredytowych i generalnie obrotu kredytami, w tym kredytami hipotecznymi. Zjawisko asymetrii informacji było spowodowane również kreatywną ksiegowością i manipulowaniem danymi finansowymi. więcej

- wartościującej- oderwanie wycen rynków finansowych od realnej wartości. Na przykład w 2000 roku wartość derywatów blisko 10-krotnie przewyższała PKB USA. Natomiast w 2007 roku wartość rynku derywatów była aż 36-krotnie wyższa niż wartość amerykańskiego Produktu Krajowego Brutto. Według MFW, wartość aktywów finansowych na świecie (aktywa bankowe, obligacje i akcje) zwiększyła się z 106 bilionów dolarów w 2002 r. do 194 bilionów w 2006 r. i w relacji do światowego PKB osiągnęła 400 %. Co więcej, wartość CDS-ów sięgnęła 62 bilionów dolarów w 2007 roku!  a globalna wartość derywatów 595 bilionów dolarów ! 

Istotny dla kryzysu był wzrost wartości rynku repo (np. wartość transkacji repo w sektorze bankowym w USA siegnęła  838,8 miliardów dolarów w 2007 roku).

A właściwie lewarowania dostępnego poprzez transkacje repo. Lehman Brothers, Bear Stearns i Merrill Lynch upadły, ponieważ nie były w stanie rolować pożyczek repo.

- zarządczej - uznanie za jeden z podstawowych celów przedsiębiorstwa wzrostu wartości dla akcjonariuszy, niejednokrotnie pomijając zasadność rekomendacji, sens przejęć, i fuzji. Teoria budowania wartości dla akcjonariuszy, która w ostatnich latach stała się wiodącą przy ocenie zarządów zakłada, że wzrost wartości firmy osiąga się poprzez wykorzystanie efektu dźwigni finansowej. Dodatkowo, jeśli dla zwiększenia zyskowności w krótkim okresie czasu redukuje się poziom wydatków inwestycyjnych, badawczo-rozwojowych, czy szkolenia personelu, zyski wzrastają do wysokości, które są oczekiwane przez udziałowców czyli na poziomie "double-digit growth". Taka dynamika wzrostu jest trudna do utrzymania w długim okresie. Natomiast możliwa do osiagnięcia krótkookresowo, czyli np. co kwartał, półrocze, rok - a w takich terminach raportowane są wyniki. więcej

- organizacyjnej - wzrost złożoności organizacji (instytucji finansowych) doprowadził do zmniejszenia stopnia przejrzystości ich działania i przewidywalności. Przy zbyt wysokim stopniu złożoności organizacji łatwiej jest ukryć nieetyczne działania, jak i niekompetencje.

- percepcji ryzyka - działania podmiotów realizujących agresywne strategie inwestycyjne np. fundusze hedgingowe. AIG stracił na spekulacjach na instrumentach pochodnych w 2007 roku aż 33,2 mld USD. Liczba funduszy hedgingowych na świecie zwiększyła się z 600 w 1990 r. do 10 tys. w 2007 r., a wartość zarządzanych przez nie aktywów w tym czasie wzrosła z 40 mld dolarów do 1,9 biliona dolarów.

- instytucjonalnej - niedostateczny nadzór ze strony komisji nadzoru finansowego ( z jednej strony transgraniczne grupy finansowe, a z drugiej rozdrobniony nadzór finansowy), nieefektywne działania MFW, BŚ, co oznaczało nadmierny i nierównomierny stopień liberalizacji, deregulacji rynków finansowych, brak mechanizmów koordynacji na poziomie globalnym;więcej

- makroekonomicznej - powstanie nierównowagi na poziomie makroekonomicznym, spowodowanej m.in. przez politykę taniego pieniądza prowadzoną przez FED, a której przejawem było m.in. ogromne zadłużenie USA finansowane w dużej mierze przez Chiny i kraje arabskie, narastająca nierównowaga między krajami eksporterami a krajami importerami; niskie stopy procentowe zwiększały efekt dżwigni finansowej, prowadzenie polityki gospodarczej sprzyjającej zadłużaniu, i niedoważającej znczenie oszczędności.

- globalizacji - fragmentaryzacja globalizacji, z jednej strony swoboda przepływów finansowych, a z drugiej ograniczenia przepływu środków rzeczowych i osobowych

 - rynkowej - deformacja mechanizmów rynkowych, nadmierna koncentracja czego przejawem jest oligopolizacja np. sektora bankowego,  nadmierny rozwój korporacji transnarodowych. Procesy koncentracji w sektorze bankowym odzwierciedlają np. dane dotyczące udziału aktywów banków tzw. “Wielkiej Szóstki” – JP Morgan, Bank of America, Citigroup, Wells Fargo, Goldman Sachs i Morgan Stanley w amerykańskim PKB, podczas gdy w 1995 roku wynosił on 17%, to, w roku 2005 już prawie 50%. W rezultacie powstały podmioty zbyt duże, aby upaść (ang. too big to fail).

- systemowej - zakłócenie mechanizmów prowadzących do równowagi przede wszystkim w zakresie koordynacji (na poziomie globalnym), ale również adaptacji, optymalizacji, regulacji więcej. Brak odpowiednich mechanizmów regulacji sprawił, iż powstały podmioty zbyt ważne dla systemu, aby upaść (ang. too systematic to fail).

- kulturowej - dominacja zachowań doraźnych, egoistycznych, indywidualistycznych, prymat sekwencyjnego postrzegania czasu, prymat amerykańskiego wzorca kulturowego.

 

Dynamika kryzysu

Tempo w jakim kryzys finansowy rozprzestrzeniał się na świecie wynikało z sekurytyzacji. Sekurytyzacja pozwalała bankom i innym pożyczkodawcom "przepakowywać" komponenty ich portfolio i sprzedawać je jako asset backed securities. Wywołany tym wzrost powiązań był efektywnym sposobem na dywersyfikację ryzyka w czasach stabilizacji. Jednakże, gdy sytuacja finansowa zaczęła się pogarszać te powiązania zaczęły być niebezpieczne. Doprowadziły one do ryzyka systemowego. I zagroziły stabilności finansowej w wymiarze globalnym. Co więcej, inwestorzy nie wiedzieli, które z CDOs przyniosły straty, i w jakim stopniu. W rezultacie, obawa o nieujawnione straty, przeniosła się na wszystkie papiery związane w rynkiem kredytów hipotecznych w USA, oraz instytucje podejrzewane o posiadanie takich instrumentów finansowych. więcej

 


Zarażanie (rozprzestrzenianie się kryzysu finansowego) - osobny artykuł

 

 

Skutki:

 

Rynek pieniężny (osobny artykuł).

 

Rynek kapitałowy (osobny artykuł).

 

Finansowe sektory gospodarki (osobny artykuł).

 

Niefinansowe sektory gospodarki -(osobny artykuł)

 

Przedsiębiorstwa - (osobny atykuł)

 

Korporacje transnarodowe - (osobny artykuł)

 

Konsumenci 

Ciekawym mechanizmem zachowań konsumenckich w czasie kryzysu jest kompesacja braku możliwości zakupów drogich produktów np. samochód, sprzęt AGD, drobnymi przyjemnościami czyli produktami należącymi do segmentu affordable luxury. Można było również zaobserwować wzrost znaczenia impulsu jako kryterium w podejmowaniu decyzji konsumenckich.

Administracja publiczna

Z opóźnieniem skutki kryzysu finansowego są odczuwalne w administracji publicznej. Niższe wplywy z tytułu PIT-u, CIT-u redukują budżety jednostek administracji publicznej.

Modele zarządzania

Kryzys finansowy ujawnił niedomagania modelu zarządzania opartego na koncepcji budowy wartości dla akcjonariuszy, uwypuklił zalety konserwatywnych postaw w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem. Z drugiej strony, kryzys finansowy pokazał zawodność modeli wyjaśniających zachowania przedsiebiorstw. Owarta jest kwestia, czy mnożyć nowe modele czy redefiniować pojęcia podstawowe.

Inne

Różny jest także stopień oddziaływania kryzysu finansowego na stan gospodarki poszczególnych krajów. Im struktura gospodarki jest bardziej różnorodna, tym jest ona bardziej odporna na kryzys. Oznacza to występowanie przedsiebiorstw róznych klas wielkosci, reprezentujacych różne branże, rózny stopień pracochłonnosci, różny stopień powiazań z zagranicą. Paradoksalnie, im gospodarka jest mniej uzależniona od eksportu (co jest przejawem niższego stopnia jej rozwoju), tym bardziej odporna na kryzys. Tak więc, nie dla każdego kraju rozwój poprzez intensyfikację eksportu okazuje się pożądany.

Kryzys finansowy silnie wpłynął na wartość Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych. Według UNCTAD, globalny BIZ zmniejszyły się z 1,7 biliona USD w 2008 roku do około 1 biliona USD w 2009 roku.

 

Środki zaradcze - osobny artykuł

 

Druga fala kryzysu - osobny artykuł 

 

Symptomy (wychodzenie z kryzysu) - (osobny artykuł)

 

Ostatnia aktualizacja 16.01.13.

 

Dr Sławomir Wyciślak

 

Więcej informacji: audytryzyka@op.pl

 

Korzystanie z publikacji musi respektować przepisy prawa autorskiego. Przy odwoływaniu się do treści publikacji należy podać dokładne źródło.

 

http://www.cms.com.pl

Misją portalu jest przyczynianie się do kształtowania rozwiązań służących zapewnieniu odporności przedsiębiorstwa na działanie ryzyka.